Eichmann in Moderne Kunst

De zaak 40/61

9 december 1961, Adolf Eichmann wordt in Israël schuldig
bevonden.

 

Deze zomer was ik op de Biënnale in Venetië, een beurs
voor moderne kunst, misschien wel dé plek voor moderne kunst. Veel kunst leek
me vooral gericht op het de bezoeker een unheimisch gevoel te geven. Als dat de
opzet was, dan slaagde dat. Veel geluid en filmbeelden zonder enige uitleg of
verhaal.

 

Dat verwachtte ik dus ook toen ik een zaaltje
binnenstapte van een Israëlische kunstenaar.

Op een filmscherm was een politiebureau te zien, waar een
agent en een pastoor zaten.

Een pastoor in een Joodse film? Apart. Er gebeurde niets,
ze wachtten.

Ze worden opgehaald en komen bij een verbrandingsoven
met schoorsteen. Bizar. De pastoor doet het deurtje open en schept as in een
urn.

De mannen nemen de boot, je ziet eindeloze beelden van de
golvende zee. Dan spreekt de pastoor een gebed uit en wordt de as uitgestrooid.
De voiceover meldt dat de mannen aan deze geheime missie zwijgplicht opgelegd
kregen. Van Eichmann mocht niets maar dan ook niets overblijven, zijn as werd
uitgestrooid buiten de territoriale wateren, in een niemandsland.

 Indrukwekkend. Het echte einde van de zaak 40/61, zoals
Mulish het in zijn boek over het proces noemde.

Eichmann was de logistieke man achter de Holocaust. Hij
stelde nauwgezet een ingenieus plan op om de Europese Joden te transporteren
naar de vernietigingskampen. Wat er verder met de mensen zou gebeuren, dat was
zijn zaak niet. Hij was maar een radertje in het geheel.

Het meest opvallende van de zaak was paradoxaal genoeg de
onopvallende Eichmann zelf. Was dit een massamoordenaar? Dit ambtenaartje dat onaangedaan
en keurig antwoordde op de vragen?

De banaliteit van het kwaad, noemde filosoof Hanna Arendt
het, de Holocaust uitgevoerd in bureaucratisch kleine stapjes, zodat niemand
zich verantwoordelijk achtte voor het eindresultaat, maar braaf zijn eigen
kleine stukje uitvoerde.

 

Eichmann werd door de Israëlische geheime dienst ontvoerd
vanuit Zuid-Amerika en voor de rechtbank in Jeruzalem gebracht. De rechtbank
werd vanwege de grote belangstelling ondergebracht in een theater. Eichmann zat
in een kogelvrije cel om wraakacties van het publiek te voorkomen.
De omvang en achtergrond van de Jodenvervolging werd in
ruim 100 dagen uiteengezet. 

Het proces had meerdere doelen. Het berechten van
Eichmann had ook binnen enkele weken achter gesloten deuren gekund. Maar nu
keek de wereld toe en zag de gruwelen van de Holocaust. Men was geschokt. Het
was rouwverwerking voor de Joodse slachtoffers. Door het proces kwamen verhalen
los, er ‘mocht’ over gesproken worden. De jonge staat Israël liet zien dat het een
dergelijk proces aankon. Tegelijk toonde het proces het bestaansrecht van de
Joodse staat: Israël was onmisbaar was om het Joodse volk te beschermen.

 

Ook in het Israëlische paviljoen bij de Biënnale was een film te zien. Een paar stevige werkschoenen hadden in de Dode Zee gestaan en
waren bedekt met een zoutkorst.

De schoenen werden daarna op een bevroren meer in Polen
gezet. Langzaam maar zeker smolten de zoute schoenen in een film van 12 minuten
door het ijs. Ik vond het een mooi symbool, het keiharde ijs uit Polen dat het
aflegt tegen het zout uit Israël. Zou ik moderne kunst toch gaan waarderen?

 

(film
Dani Gal Night and Fog
http://www.youtube.com/watch?v=QhjJjUs4XfY

Sigalit
Landau Salt crystal shoes on a frozen lake
http://www.twitvid.com/OLANY )

Leave a Reply