De knieval van Willy Brandt

 

Op 7 december 1970 bezocht bondskanselier Willy Brandt het
gedenkteken van de opstand in het Getto van Warschau. Onverwacht ging hij op
zijn knieën, als excuus voor de misdaden die daar door Duitsland begaan waren.

De 7e december is een historische dag. Natuurlijk ligt
het voor de hand om de aanval op Pearl Harbor te nemen, in 1941 maar dat weet iedereen
al . Ook op 7 december een jaar later 1942 hield koningin Wilhelmina een
radiorede, over de toekomstige verhouding met de koloniën, het zou het
startsein worden voor de dekolonisatie. In Suriname werd dit enthousiast
ontvangen, in Indonesië veel minder. Daar was men al verder en werd op veel
meer gehoopt.

Toch kies ik vandaag voor Willy Brandt. Toen ik een paar
jaar geleden een historicus hoorde vertellen over de indrukwekkende knieval van
Willy Brandt, ben ik gaan zoeken op youtube. Want in hetzelfde college kwam een
filmpje voorbij van the kitchen debate, tussen Nixon en Chroesjov, van youtube!
Er ging een wereld voor me open, er bleken op youtube veel meer dan filmpjes
van dronken sterren en en wanna-be-sterren, wat een ontdekking!

Terug naar Willy Brandt. Hij was in 1970 bondskanselier
van de Bondsrepubliek Duitsland, het westelijke deel van Duitsland dus (ik word
oud…). De oostelijke helft van Duitsland was destijds de communistische DDR. De
verhouding tussen de twee Duitslanden was op zijn zachtst gezegd moeizaam.  De Berlijnse muur was enkele jaren eerder
verrezen, toen Brandt burgemeester van Berlijn was. De Koude Oorlog was op zijn
hoogtepunt en er liep een IJzeren Gordijn door Europa.

Het lukte Brandt om deze verhoudingen te verbeteren. Hij sloot
verdragen over de erkenning van de Oder-Neissegrens. Hij kreeg hiervoor veel
kritiek, hij zou Duits grondgebied verkwanselen.

Maar hij zette zijn Nieuwe Oostpolitiek door, waarin hij
streefde naar normalisering van de betrekkingen met de DDR en met de
Sovjet-Unie.

Op 7 december 1970 bezocht de bondskanselier in Warschau
het monument van de opstand in de Getto in 1943. De Nazi’s hadden de Poolse
Joden bijeengebracht in getto’s, waarvan die in Warschau de grootste was. Vervolgens
werden de Joden afgevoerd naar het vernietigingskamp Treblinka. Aanvankelijk
werd gedacht dat dit een tewerkstellingskamp was. Toen tegen het eind van 1942
duidelijk werd dat de Joden gedoemd waren te sterven in het kamp, kwam het tot
een opstand. De Joodse bewoners weigerden zich als mak vee naar de slachtbank
te laten leiden, de opstand was een poging om strijdend ten onder te gaan. De
opstand werd in mei 1943 neergeslagen, waarbij een deel van het getto met de
grond gelijk werd gemaakt.

Het bezoek van de bondskanselier van West-Duitsland in
december 1970 was dan ook beladen.

Toch was Willy Brandt de juiste Duitser voor deze taak.
Hij was namelijk als journalist werkzaam in Noorwegen ten tijde van de opkomst
van de nationaal-socialisten in Duitland. Als lid van de Socialistische
Arbeitspartei werd hem zijn staatsburgerschap afgenomen.

Daardoor bracht hij de oorlogsperiode niet door in
Duitsland, maar in Scandinavië.

Tijdens het bezoek zie je Brandt door de knieën gaan bij
het monument, wat werd opgevat als een Duits excuus voor de misdaden die uit
naam van nazi-Duitsland waren begaan.

Later zou Brandt verklaren dat het geen vooropgezet plan
was om te knielen, woorden schoten tekort, hij deed wat op dat moment goed voelde.

Hoe dan ook, de knieval werd internationaal gezien als
beginpunt van de ontspanningspolitiek en heeft zoveel indruk gemaakt, dat Willy
Brandt het jaar erop, in 1971, de Nobelprijs voor de Vrede kreeg toegekend. Of
het Willy Brandt zoveel goed heeft gedaan, kan worden betwijfeld. Hem werd een
soort heldenstatus toegekend, Duitsland was weer terug op het wereldtoneel. Een
rol die hij niet kon waarmaken. In 1973 trad hij af, nadat een naaste
medewerker van hem ontmaskerd werd als DDR-spion. De Koude Oorlog was nog lang
niet voorbij.

Toen Willy Brandt stierf, in 1992, was Duitsland herenigd.

 

Leave a Reply