Mona Lisa Marketing

12 december 1913

De Mona Lisa wordt teruggevonden

 

De kranten stonden er vol van in 1911: De Mona Lisa was gestolen uit
het Louvre!

Er waren geen braaksporen en intensief onderzoek leverde nies op. Het
schilderij, dat sinds 1804 in het Louvre hing, werd als verloren beschouwd. Tot
2 jaar later iemand die zich Leonardo noemde, een interessant schilderij wilde
verkopen aan het Uffizi in Florence. De kunsthandelaar van het Uffizi-museum
wist niet wat hij zag: daar stond een Italiaan die uit zijn koffer de Mona Lisa
tevoorschijn haalde!

Leonardo werd gearresteerd en bleek in werkelijkheid Vincenzo Peruggia
te heten. Hij had werkzaamheden verricht in het Louvre en besloten dat hij de
Mona Lisa naar huis moest brengen. Het was een Italiaans schilderij, dat hoorde
niet in het Parijse Louvre maar moest in Italië komen te hangen. Hij meende dat
Napoleon het schilderij had gestolen van Italië.

De Mona Lisa was echter door de schilder, die de laatste jaren van zijn
leven in het Franse Amboise woonde, verkocht aan de Franse Koning.

Peruggia had zich in het museum verstopt, en was als medewerker
simpelweg met het doek onder zijn kleding het museum uitgelopen. Hij had het
schilderij twee jaar in zijn woning verstopt verborgen gehouden. Hij was als medewerker van het Louvre wel ondervraagd over de diefstal – net als de toen nog vrij onbekende Pablo Picasso overigens – maar het doorzoeken van zijn woning was met de ´franse slag´ gegaan.

De dief werd aangehouden en veroordeeld, maar in deze hoogtijdagen van
het nationalisme werd het stelen van een Italiaans schilderij uit Frankrijk openlijk
bewonderd: hij kreeg slechts een korte gevangenisstraf. De Italiaanse media
beschouwden hem als een held!

Maar ook het Louvre deed geen slechte zaken door de diefstal. Het
schilderij was al een bekend meesterwerk, maar door de verdwijning werd het
onbetwist het beroemdste schilderij ter wereld.

Mensen kwamen zelfs in grote getale naar de plek kijken waar het
schilderij gehangen had!

En toen het schilderij op 31 december 1913 in het museum terugkwam,
moest iedereen natuurlijk weer terug om het met eigen ogen te zien. Met in hun voetspoor alle toeristen die Parijs de afgelopen 100 jaar hebben aangedaan. Want iedereen die wel eens in het Louvre is geweest, weet dat je om de Mona Lisa te
vinden, alleen maar de enorme toeristenstroom hoeft te volgen. Tot je op een afstandje een klein, donker, onopvallend portret herkent, precies zo´n afstand waarop je helemaal niet kunt zien waarom het zo´n geweldig schilderij is.

Als je
achterdochtig bent aangelegd, zie je er wel een prachtige marketingcampagne in…

 

Eichmann in Moderne Kunst

De zaak 40/61

9 december 1961, Adolf Eichmann wordt in Israël schuldig
bevonden.

 

Deze zomer was ik op de Biënnale in Venetië, een beurs
voor moderne kunst, misschien wel dé plek voor moderne kunst. Veel kunst leek
me vooral gericht op het de bezoeker een unheimisch gevoel te geven. Als dat de
opzet was, dan slaagde dat. Veel geluid en filmbeelden zonder enige uitleg of
verhaal.

 

Dat verwachtte ik dus ook toen ik een zaaltje
binnenstapte van een Israëlische kunstenaar.

Op een filmscherm was een politiebureau te zien, waar een
agent en een pastoor zaten.

Een pastoor in een Joodse film? Apart. Er gebeurde niets,
ze wachtten.

Ze worden opgehaald en komen bij een verbrandingsoven
met schoorsteen. Bizar. De pastoor doet het deurtje open en schept as in een
urn.

De mannen nemen de boot, je ziet eindeloze beelden van de
golvende zee. Dan spreekt de pastoor een gebed uit en wordt de as uitgestrooid.
De voiceover meldt dat de mannen aan deze geheime missie zwijgplicht opgelegd
kregen. Van Eichmann mocht niets maar dan ook niets overblijven, zijn as werd
uitgestrooid buiten de territoriale wateren, in een niemandsland.

 Indrukwekkend. Het echte einde van de zaak 40/61, zoals
Mulish het in zijn boek over het proces noemde.

Eichmann was de logistieke man achter de Holocaust. Hij
stelde nauwgezet een ingenieus plan op om de Europese Joden te transporteren
naar de vernietigingskampen. Wat er verder met de mensen zou gebeuren, dat was
zijn zaak niet. Hij was maar een radertje in het geheel.

Het meest opvallende van de zaak was paradoxaal genoeg de
onopvallende Eichmann zelf. Was dit een massamoordenaar? Dit ambtenaartje dat onaangedaan
en keurig antwoordde op de vragen?

De banaliteit van het kwaad, noemde filosoof Hanna Arendt
het, de Holocaust uitgevoerd in bureaucratisch kleine stapjes, zodat niemand
zich verantwoordelijk achtte voor het eindresultaat, maar braaf zijn eigen
kleine stukje uitvoerde.

 

Eichmann werd door de Israëlische geheime dienst ontvoerd
vanuit Zuid-Amerika en voor de rechtbank in Jeruzalem gebracht. De rechtbank
werd vanwege de grote belangstelling ondergebracht in een theater. Eichmann zat
in een kogelvrije cel om wraakacties van het publiek te voorkomen.
De omvang en achtergrond van de Jodenvervolging werd in
ruim 100 dagen uiteengezet. 

Het proces had meerdere doelen. Het berechten van
Eichmann had ook binnen enkele weken achter gesloten deuren gekund. Maar nu
keek de wereld toe en zag de gruwelen van de Holocaust. Men was geschokt. Het
was rouwverwerking voor de Joodse slachtoffers. Door het proces kwamen verhalen
los, er ‘mocht’ over gesproken worden. De jonge staat Israël liet zien dat het een
dergelijk proces aankon. Tegelijk toonde het proces het bestaansrecht van de
Joodse staat: Israël was onmisbaar was om het Joodse volk te beschermen.

 

Ook in het Israëlische paviljoen bij de Biënnale was een film te zien. Een paar stevige werkschoenen hadden in de Dode Zee gestaan en
waren bedekt met een zoutkorst.

De schoenen werden daarna op een bevroren meer in Polen
gezet. Langzaam maar zeker smolten de zoute schoenen in een film van 12 minuten
door het ijs. Ik vond het een mooi symbool, het keiharde ijs uit Polen dat het
aflegt tegen het zout uit Israël. Zou ik moderne kunst toch gaan waarderen?

 

(film
Dani Gal Night and Fog
http://www.youtube.com/watch?v=QhjJjUs4XfY

Sigalit
Landau Salt crystal shoes on a frozen lake
http://www.twitvid.com/OLANY )

De knieval van Willy Brandt

 

Op 7 december 1970 bezocht bondskanselier Willy Brandt het
gedenkteken van de opstand in het Getto van Warschau. Onverwacht ging hij op
zijn knieën, als excuus voor de misdaden die daar door Duitsland begaan waren.

De 7e december is een historische dag. Natuurlijk ligt
het voor de hand om de aanval op Pearl Harbor te nemen, in 1941 maar dat weet iedereen
al . Ook op 7 december een jaar later 1942 hield koningin Wilhelmina een
radiorede, over de toekomstige verhouding met de koloniën, het zou het
startsein worden voor de dekolonisatie. In Suriname werd dit enthousiast
ontvangen, in Indonesië veel minder. Daar was men al verder en werd op veel
meer gehoopt.

Toch kies ik vandaag voor Willy Brandt. Toen ik een paar
jaar geleden een historicus hoorde vertellen over de indrukwekkende knieval van
Willy Brandt, ben ik gaan zoeken op youtube. Want in hetzelfde college kwam een
filmpje voorbij van the kitchen debate, tussen Nixon en Chroesjov, van youtube!
Er ging een wereld voor me open, er bleken op youtube veel meer dan filmpjes
van dronken sterren en en wanna-be-sterren, wat een ontdekking!

Terug naar Willy Brandt. Hij was in 1970 bondskanselier
van de Bondsrepubliek Duitsland, het westelijke deel van Duitsland dus (ik word
oud…). De oostelijke helft van Duitsland was destijds de communistische DDR. De
verhouding tussen de twee Duitslanden was op zijn zachtst gezegd moeizaam.  De Berlijnse muur was enkele jaren eerder
verrezen, toen Brandt burgemeester van Berlijn was. De Koude Oorlog was op zijn
hoogtepunt en er liep een IJzeren Gordijn door Europa.

Het lukte Brandt om deze verhoudingen te verbeteren. Hij sloot
verdragen over de erkenning van de Oder-Neissegrens. Hij kreeg hiervoor veel
kritiek, hij zou Duits grondgebied verkwanselen.

Maar hij zette zijn Nieuwe Oostpolitiek door, waarin hij
streefde naar normalisering van de betrekkingen met de DDR en met de
Sovjet-Unie.

Op 7 december 1970 bezocht de bondskanselier in Warschau
het monument van de opstand in de Getto in 1943. De Nazi’s hadden de Poolse
Joden bijeengebracht in getto’s, waarvan die in Warschau de grootste was. Vervolgens
werden de Joden afgevoerd naar het vernietigingskamp Treblinka. Aanvankelijk
werd gedacht dat dit een tewerkstellingskamp was. Toen tegen het eind van 1942
duidelijk werd dat de Joden gedoemd waren te sterven in het kamp, kwam het tot
een opstand. De Joodse bewoners weigerden zich als mak vee naar de slachtbank
te laten leiden, de opstand was een poging om strijdend ten onder te gaan. De
opstand werd in mei 1943 neergeslagen, waarbij een deel van het getto met de
grond gelijk werd gemaakt.

Het bezoek van de bondskanselier van West-Duitsland in
december 1970 was dan ook beladen.

Toch was Willy Brandt de juiste Duitser voor deze taak.
Hij was namelijk als journalist werkzaam in Noorwegen ten tijde van de opkomst
van de nationaal-socialisten in Duitland. Als lid van de Socialistische
Arbeitspartei werd hem zijn staatsburgerschap afgenomen.

Daardoor bracht hij de oorlogsperiode niet door in
Duitsland, maar in Scandinavië.

Tijdens het bezoek zie je Brandt door de knieën gaan bij
het monument, wat werd opgevat als een Duits excuus voor de misdaden die uit
naam van nazi-Duitsland waren begaan.

Later zou Brandt verklaren dat het geen vooropgezet plan
was om te knielen, woorden schoten tekort, hij deed wat op dat moment goed voelde.

Hoe dan ook, de knieval werd internationaal gezien als
beginpunt van de ontspanningspolitiek en heeft zoveel indruk gemaakt, dat Willy
Brandt het jaar erop, in 1971, de Nobelprijs voor de Vrede kreeg toegekend. Of
het Willy Brandt zoveel goed heeft gedaan, kan worden betwijfeld. Hem werd een
soort heldenstatus toegekend, Duitsland was weer terug op het wereldtoneel. Een
rol die hij niet kon waarmaken. In 1973 trad hij af, nadat een naaste
medewerker van hem ontmaskerd werd als DDR-spion. De Koude Oorlog was nog lang
niet voorbij.

Toen Willy Brandt stierf, in 1992, was Duitsland herenigd.

 

De Goedheiligman

De Goedheiligman en zijn knecht

6 december is de naamdag van de Heilige Nicolaas, beter
bekend als Sinterklaas.

Het Sinterklaasfeest is een traditie die is samengesteld
uit diverse sagen en legenden.

De moderne Sint heeft veel te danken aan Jan Schenkman. Deze
onderwijzer schreef in 1850 het boekje Sint Nicolaas en zijn knecht. Hierin
wordt de Sint voor het eerst vanuit Spanje aangevoerd met de stoomboot en krijgt
de Sint definitief een knecht.

Het is mogelijk dat de schrijver zich heeft laten
inspireren door een aantal verhalen die zich in deze tijd, waarin de discussie
over de afschaffing van de slavernij op gang kwam. Zo is er een verhaal bekend
van een zwarte jongen, Peter, die door een witte Nicolaas beschermd werd tegen
pesterijen.

Daarvoor opereerde Sint Nicolaas alleen of werd hij
vergezeld van een duivel. Deze duivel stond dan voor het kwaad, dat door de
Heilige overwonnen was. De Sint stond voor het goede, de duivel voor het kwade,
dat door het goede onderworpen werd.

Mogelijk is de knecht verworden tot zwarte moor toen de
Sint uit Spanje werd aangevoerd.

Het ontvoeren van kinderen in de zak past dan bij de
verhalen over het ontvoeren van christelijke jongens als slaven, die als
janitsaren de elitetroepen van de sultan vormden.

Andere theorieën verwijzen naar zwarte piet als kleine
schoorsteenveger. Ook is er een mythe over de Goedheiligman die een zwarte
jongen als slaaf redt van de slavenmarkt.

De schimmel van de Sint is terug te voeren op het paard
van Wodan, die ook 2 zwarte hulpjes had, in de vorm van zwarte raven.

Dat de sinterklaasviering een echte oud-hollandse
traditie is, is te zien op het schilderij van Jan Steen uit de Gouden Eeuw.
Hierop komen geschenken en snoepgoed via de schoorsteen bij de kinderen aan.
Het vullen van schoenen is al veel ouder. Dat is al terug te vinden op bronnen
in 1427 in een kerk in Utrecht.

De laatste jaren ligt zwarte piet onder vuur, is een
witte man die zwart geschminkt is nog wel politiek correct? Maar sinterklaas
heeft voor hetere vuren gestaan. Met de Reformatie kwam de katholieke
heiligenverering in een kwaad daglicht te staan. In Utrecht, Dordrecht en
Arnhem worden er in de 17
e eeuw maatregelen genomen tegen de viering
van Sint Nicolaas. Het leidde de mensen maar af van de ware godsdienst.

Het sinterklaasfeest heeft het overleefd en evolueerde
mee, zoals dat hoort met tradities.

Zo vroeg de Amerikaanse consumptiemaatschappij in de
jaren ’30 om een commercieel beeldmerk, waarop Coca Cola de Santclaus
introduceerde, afkomstig van onze eigen sinterklaas.

Deze Father Christmas verovert de laatste jaren ook
Europa, en wie weet leidt de Europese integratie zelfs wel tot het opgaan van onze
Sint in deze Santa. Zijn we ook van het zwartepietenprobleem af.

Tot iemand met dwerggroei of een Gotic zich beledigd voelt door een
elf met punt-oren, of de partij voor de dieren opkomt voor de rechten van
vliegende rendieren.